De les van het notariaat voor mkb-adviseurs is dat AI-gebruik in behoudende beroepen al gewoon is, terwijl de afspraken erover achterblijven. Bijna twee derde van de notarissen gebruikt AI, en op veel kantoren is er nog niets over vastgelegd; dat gat kun je op je eigen kantoor in één middag dichten.
Update 25 september 2026: Gecorrigeerd op basis van de KNB-cijfers: 64% van de notarissen gebruikt AI op kantoor (202 van 316), niet 66%, en de 82% “regelmatig” betekent dagelijks of een paar keer per week. Over kantoren zonder formele AI-regels spreken de bronnen elkaar tegen (ruim een derde volgens Advocatie, twee op de drie volgens Mr. Online), dus noemen we nu beide. Ook aangepast: de KNB biedt al richtlijnen voor AI-gebruik, en ChatGPT Team heet inmiddels ChatGPT Business.
Wat blijkt uit de KNB-enquête?
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) liet tussen 13 mei en 14 juni 2026 316 (kandidaat-)notarissen enquêteren over digitalisering. De uitkomst: 64% gebruikt AI op kantoor, en 82% van die gebruikers doet dat dagelijks of een paar keer per week (Bron: KNB, Mr. Online). Voor een beroep dat je normaal associeert met eikenhouten bureaus, wapenstempels en de zin “kan ik u een kopie op papier meegeven” is dat opmerkelijk.
Wat gebruiken ze precies? Voornamelijk het opstellen van conceptteksten (aktes, brieven), het samenvatten van dossiers, en administratieve ondersteuning. Dat lijkt op wat elke mkb-adviseur doet: accountants, advocaten, boekhouders, notarissen, mediators, financieel planners: allemaal maken ze de hele dag tekst en context uit klantendocumenten. Wat op notariskantoren blijkt te werken, werkt bij jullie ook.
Beginner-tip: “Generatieve AI” is de verzamelnaam voor tools als ChatGPT, Copilot en Claude die tekst, samenvattingen en concepten kunnen produceren. Ze zijn geen zoekmachine en geen expert, eerder een snelle machine voor eerste concepten. De kwaliteit hangt af van hoe je ze aanstuurt (het “prompt”) en van wie de output controleert.
Waarom dit een MKB-signaal is, geen notariaat-signaal
Er zit een patroon in beroepsgroepen die conservatief overkomen maar in stilte snel adopteren. Wat ik het opvallendst vind: het aantal regelmatige gebruikers (82% van de gebruikers, ruim de helft van álle notarissen) is zo hoog dat “af en toe iets uitproberen” al niet meer de norm is. AI zit in het dagelijkse werk.
Voor de MKB-adviseur die nog aarzelt betekent dit twee dingen. Ten eerste: je klant weet het inmiddels. Als jij een offerte schrijft die drie dagen wacht op “de tijd om er goed voor te gaan zitten”, terwijl een concurrent dezelfde middag reageert dankzij een Copilot-eerste-versie, dan verlies je de opdracht. Ten tweede: je collega’s binnen je kantoor doen het al, met of zonder toestemming. Volgens Advocatie bestaan op ruim een derde van de notariskantoren nog geen formele regels voor zakelijk AI-gebruik (Bron: Advocatie); Mr. Online schrijft zelfs dat zo’n twee op de drie ondervraagden dat zeggen. Zit jouw kantoor in die groep, dan is het niet “AI is er nog niet”; dan is het “AI is er, maar we hebben er niets over afgesproken”. Dat is een aansprakelijkheidsrisico dat je in één middag kunt inperken.
Gevorderden: Adoptie schuurt langs beleid: 64% van de notarissen gebruikt AI, en op een flink deel van de kantoren ontbreken formele richtlijnen. Precies daar zitten tuchtrechtelijke en aansprakelijkheidsrisico’s. Klant klaagt over een fout in een concept? “We gebruikten Copilot als hulpmiddel” is prima verweer alleen als je kunt aantonen dat er kantoorbrede afspraken waren, dat de gebruiker die kende, en dat de output werd gecontroleerd. Anders sta je met lege handen. Jouw beleid van vandaag is je verdediging als het later misgaat.
Wat notarissen goed doen, en wat ze nog niet doen
Uit de KNB-enquête en de verslaggeving erover haal je drie sterke gewoontes en één opvallende blinde vlek.
Sterk 1: output altijd controleren. Veel ondervraagde notarissen benadrukken dat ze AI-uitkomsten altijd checken vóór ze in het werk belanden. Dat is niet vanzelfsprekend: in genoeg beroepen plakken mensen AI-teksten ongezien in een mail aan de klant.
Sterk 2: gebruik voor de saaie 30%. Aktes hebben repetitieve delen (standaardclausules, adresgegevens, veelgebruikte formuleringen). AI is er goed in om die eerste 70% neer te zetten, waarna de notaris de daadwerkelijk juridische arbeid doet. Voor accountants: hetzelfde geldt voor de standaardteksten in jaarrekeningtoelichting, adviesbrieven, en verslagen.
Sterk 3: vooral mainstream tools. Copilot en ChatGPT zijn de meest genoemde, tools die je zo hebt ingericht zonder apart implementatietraject. Een deel gebruikt daarnaast juridisch gespecialiseerde tools zoals Legora of Zeno Law (Bron: Advocatie). Voor kleine kantoren is dat een haalbare weg: gebruik wat er is, wees kritisch, groei later.
Blinde vlek: Amerikaanse tech, weinig Europees alternatief. Onder notarissen leeft volgens de KNB-enquête veel zorg over afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven. Bij een beroep dat werkt met vertrouwelijke cliëntgegevens is dat een reëel probleem. De wens voor een Europese, juridisch goed afgeschermde omgeving is er, maar de tools zijn er nog niet massaal. Zolang die niet volwassen zijn, blijft de praktijk: strikte data-afspraken en zorgvuldig gebruik van wat er is. Voor een overzicht van wat er wél Europees kan, zie Europese AI-apps in 2026.
Wat leg jij vast?
De sneltest voor jouw kantoor bestaat uit drie vragen. Als je er twee niet direct kunt beantwoorden, heb je huiswerk.
- Welke AI-tools mogen jullie gebruiken? Bijvoorbeeld: Copilot binnen je Microsoft 365, ChatGPT via de zakelijke Business-omgeving (voorheen Team; níet een privé-account, waar gesprekken standaard voor training kunnen worden gebruikt), Claude via een Team-abonnement. Concreet en bij naam, geen “verantwoord gebruik van AI-technologieën”.
- Welke data mag erin? Nul klantgegevens tenzij uitdrukkelijk afgesproken (bijvoorbeeld binnen een enterprise-abonnement met dataverwerkersovereenkomst). Publieke wetgeving, algemene templates, eigen kantoorteksten: geen probleem. Persoonsgegevens, financiële dossiers, gevoelige zaken: nooit zonder expliciete toestemming en beveiliging.
- Wie controleert AI-output? Simpel antwoord: de auteur die het naar buiten stuurt, altijd. Geen delegatie, geen “een junior kijkt het na”. Als jij het verstuurt, ben jij verantwoordelijk voor elk woord, of het nu een collega, een AI of een template heeft geschreven.
Meer heb je op dag één niet nodig. Zet het op één A4, laat iedereen op kantoor het lezen (en het door de vergadering laten goedkeuren), en verfijn na drie maanden. Onze praktijkgids AI-agents betrouwbaar inzetten gaat dieper op de operationele kant in als je een stap verder wilt.
Context: De adoptie-cijfers uit het notariaat sluiten aan bij het bredere plaatje van AI in het Nederlandse mkb: waar je staat volgens de cijfers. Cirstens eerdere stuk over ChatGPT scheduled tasks voor MKB’ers laat zien hoe je van ‘af en toe’ naar ‘in de workflow’ groeit.
Waar dit heen gaat
Mijn verwachting: bij een volgende KNB-meting zit het gebruik ruim boven de 70%. Het is een klassieke S-curve en notarissen zitten op het steilste deel. Voor jouw beroep gaat dezelfde beweging spelen, met een vertraging van 6 tot 18 maanden. Wat betekent dat concreet?
- Klantverwachting verschuift naar “je kunt binnen een dag met een eerste concept komen”.
- Personeelsprofiel verandert: nieuwe medewerkers verwachten dat AI-tools normaal beschikbaar zijn en verwarren “we hebben geen Copilot” met “we lopen tien jaar achter”.
- Prijszetting per uur komt onder druk als het werk sneller kan. Kantoren die op waarde per opdracht durven te schakelen (in plaats van uurtje-factuurtje) hebben hier een voorsprong.
Wacht niet op je branchevereniging: zet iets neer en verfijn later. Kijk daarna eens naar de volgende stap die in andere sectoren al zichtbaar is: klantcontact dat AI zelfstandig afhandelt.
Zoek je onderweg mensen die een fase verder zijn: de AI Salon-chapters in Amsterdam, Den Haag en Groningen zijn daarvoor de laagdrempeligste ingang.