De cijfers die je hoofdredacteur wakker houden
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) enquêteerde deze zomer 316 (kandidaat-)notarissen over digitalisering. De uitkomst: twee derde gebruikt AI in de dagelijkse praktijk, waarvan 82% regelmatig (Bron: Mr. Online). Voor een beroep dat je normaal associeert met eikenhouten bureaus, wapenstempels en de zin “kan ik u een kopie op papier meegeven” is dat opmerkelijk.
Wat gebruiken ze precies? Voornamelijk het opstellen van conceptteksten (aktes, brieven), het samenvatten van dossiers, en administratieve ondersteuning. Dat lijkt op wat elke MKB-adviseur doet — accountants, advocaten, boekhouders, notarissen, mediators, financieel planners: allemaal maken ze de hele dag tekst en context uit klantendocumenten. Wat op notariskantoren blijkt te werken, werkt bij jullie ook.
Beginner-tip:“Generatieve AI” is de verzamelnaam voor tools als ChatGPT, Copilot en Claude die tekst, samenvattingen en concepten kunnen produceren. Ze zijn geen zoekmachine en geen expert — ze zijn een snelle eerste concept-machine. De kwaliteit hangt af van hoe je ze aanstuurt (het “prompt”) en van wie de output controleert.
Waarom dit een MKB-signaal is, geen notariaat-signaal
Er zit een patroon in beroepsgroepen die conservatief overkomen maar in stilte snel adopteren. De KNB-cijfers zijn niet uniek — vergelijkbaar onderzoek onder Nederlandse advocaten en accountants laat dezelfde beweging zien. Waar ik het opvallende aan vind: het aantal regelmatige gebruikers (82% van de gebruikers = ~55% van álle notarissen) is zo hoog dat “af en toe iets uitproberen” al niet meer de norm is. AI zit in het dagelijkse werk.
Voor de MKB-adviseur die nog aarzelt betekent dit twee dingen. Ten eerste: je klant weet het inmiddels. Als jij een offerte schrijft die drie dagen wacht op “de tijd om er goed voor te gaan zitten”, terwijl een concurrent dezelfde middag reageert dankzij een Copilot-eerste-versie, dan verlies je de opdracht. Ten tweede: je collega’s binnen je kantoor doen het al, met of zonder toestemming. De KNB vond dat op ruim een derde van de notariskantoren nog geen formele regels bestaan voor zakelijk AI-gebruik (Bron: Advocatie). Zit jouw kantoor in die groep, dan is het niet “AI is er nog niet”; dan is het “AI is er, maar we hebben er niets over afgesproken”. Dat is een aansprakelijkheidsrisico dat je in één middag kunt inperken.
Gevorderden:Adoptie schuurt langs beleid: 66% van de notarissen gebruikt AI, en op ruim een derde van de kantoren ontbreken formele richtlijnen. Precies daar zitten tuchtrechtelijke en aansprakelijkheidsrisico’s. Klant klaagt over een fout in een concept? “We gebruikten Copilot als hulpmiddel” is prima verweer alleen als je kunt aantonen dat er kantoorbrede afspraken waren, dat de gebruiker die kende, en dat de output werd gecontroleerd. Anders sta je met lege handen. Advocaten- en accountantskantoren zien nu de eerste rechtszaken hierover; jouw beleid van vandaag is je verdediging over twee jaar.
Wat notarissen goed doen — en wat ze nog niet doen
Uit de KNB-enquête haal je drie sterke gewoontes en één opvallende blinde vlek.
Sterk 1: output altijd controleren. Veel ondervraagde notarissen benadrukken dat ze AI-uitkomsten altijd checken vóór ze in het werk belanden. Dat is niet vanzelfsprekend — genoeg beroepen waar mensen AI-teksten copy-pasten naar de klant. Bij notarissen zit de check erin, en dat is precies waarom het werkt.
Sterk 2: gebruik voor de saaie 30%. Aktes hebben repetitieve delen (standaardclausules, adresgegevens, veelgebruikte formuleringen). AI is er goed in om die eerste 70% neer te zetten, waarna de notaris de daadwerkelijk juridische arbeid doet. Voor accountants: hetzelfde geldt voor de standaardteksten in jaarrekeningtoelichting, adviesbrieven, en verslagen.
Sterk 3: mainstream tools, geen exotische keuzes. Copilot en ChatGPT — de tools die je zo hebt ingericht, geen apart contract of implementatietraject. Voor kleine kantoren de enige haalbare weg: gebruik wat er is, wees kritisch, groei later.
Blinde vlek: Amerikaanse tech, weinig Europees alternatief. De KNB signaleert breed leefde zorg over afhankelijkheid van Amerikaanse tech-bedrijven — bij een beroep dat werkt met vertrouwelijke cliëntgegevens is dat een reëel probleem. De wens voor een Europese, juridisch goed afgeschermde omgeving is er, maar de tools zijn er nog niet massaal. Zolang die niet volwassen zijn, blijft de praktijk: strikte data-afspraken en zorgvuldig gebruik van wat er is. Voor een overzicht van wat er wél Europees kan, zie Europese AI-apps in 2026.
Wat leg jij deze week vast?
De sneltest voor jouw kantoor bestaat uit drie vragen. Als je er twee niet direct kunt beantwoorden, heb je huiswerk voor komende week.
- Welke AI-tools mogen jullie gebruiken? Bijvoorbeeld: Copilot binnen je Microsoft 365, ChatGPT via de betaalde Team-omgeving (níet de gratis versie waar data voor training wordt gebruikt), Claude via de website. Concreet en genoemd — geen “verantwoord gebruik van AI-technologieën”.
- Welke data mag erin? Nul klantgegevens tenzij uitdrukkelijk afgesproken (bijvoorbeeld binnen een enterprise-abonnement met dataverwerkersovereenkomst). Publieke wetgeving, algemene templates, eigen kantoorteksten: geen probleem. Persoonsgegevens, financiële dossiers, gevoelige zaken: nooit zonder expliciete toestemming en beveiliging.
- Wie controleert AI-output? Simpel antwoord: de auteur die het naar buiten stuurt, altijd. Geen delegatie, geen “een junior kijkt het na”. Als jij het verstuurt, ben jij verantwoordelijk voor elke woord — of het nu een collega, een AI of een template heeft geschreven.
Meer heb je op dag één niet nodig. Zet het op één A4, laat iedereen op kantoor het lezen (en het door de vergadering laten goedkeuren), en verfijn na drie maanden. Onze praktijkgids AI-agents betrouwbaar inzetten gaat dieper op de operationele kant in als je een stap verder wilt.
📖 Bredere context: De adoptie-cijfers uit het notariaat sluiten aan bij het bredere plaatje van AI in het Nederlandse MKB — waar je staat volgens de cijfers. Cirstens eerdere stuk over ChatGPT scheduled tasks voor MKB’ers laat zien hoe je van ‘af en toe’ naar ‘in de workflow’ groeit.
Waar dit heen gaat
Ik verwacht dat de KNB volgend jaar een tweede meting doet en dan boven de 80% zit — het is een klassieke S-curve en notarissen zitten op het steilste deel. Voor jouw beroep gaat dezelfde beweging spelen, met een vertraging van 6 tot 18 maanden. Wat betekent dat concreet?
- Klantverwachting verschuift naar “je kunt binnen een dag met een eerste concept komen”.
- Personeelsprofiel verandert: nieuwe medewerkers verwachten dat AI-tools normaal beschikbaar zijn en verwarren “we hebben geen Copilot” met “we lopen tien jaar achter”.
- Prijszetting per uur komt onder druk als het werk sneller kan. Kantoren die op waarde per opdracht durven te schakelen (in plaats van uurtje-factuurtje) hebben hier een voorsprong.
Wacht niet op je branchevereniging. Zet deze week iets neer. Verfijn later. En kijk over drie maanden of je nog steeds denkt dat je “te laat” bent — spoiler: dat gevoel zakt, en het “waarom deden we niet eerder”-gevoel neemt het over.