Artikel 4 van de AI Act verplicht elk bedrijf dat AI gebruikt, ook als dat alleen ChatGPT of Copilot is, om werk te maken van de AI-kennis van zijn mensen. Een verplichte cursus, urenaantal of certificaat bestaat niet: een passende, vastgelegde aanpak per rol volstaat.
Wie “ai geletterdheid” of “ai geletterdheid training” intypt, vindt vooral cursusaanbieders die elkaar overschreeuwen met deadlines en boetedreiging. De nuchtere vragen zijn: wat vraagt de wet van mijn bedrijf, sinds wanneer, en hoe regel ik dat zonder er een project van drie maanden van te maken? De antwoorden hieronder komen uit de wettekst zelf, de vragenlijst van de Europese Commissie en de handreiking van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Update 25 september 2026:De AI Omnibus is sinds 27 juli 2026 van kracht (Europese Commissie); artikel 4 vraagt nu dat je AI-geletterdheid “ondersteunt” in plaats van “garandeert”. Aangepast: handhaving loopt sinds augustus 2026, maar de Nederlandse uitvoeringswet is nog geen wet, en de bronvermelding voor de nieuwe formulering wijst nu naar de Commissie in plaats van het Consilium-persbericht. Gelijkgetrokken met de wettekst: handhaving van artikel 4 kan sinds 2 augustus 2026, niet sinds 3 augustus; deFAQ van de Commissienoemt beide data, de verordening zelf 2 augustus (artikel 113).
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid is volgens artikel 4 van de AI-verordening (de officiële Nederlandse naam van de EU AI Act) het geheel aan vaardigheden en kennis dat mensen nodig hebben om AI-systemen geïnformeerd in te zetten én de kansen en risico’s ervan te herkennen (Bron: Europese Commissie).
Dat klinkt abstract, dus vertaal het naar de werkvloer van een bedrijf met pakweg vijf tot vijftig mensen. AI-geletterd is de officemanager die weet dat de notulen-tool soms namen verhaspelt en ze daarom nakijkt. De verkoper die een offerte-concept uit ChatGPT haalt en de prijzen controleert voordat het naar de klant gaat. De HR-medewerker die weet dat AI-ondersteunde sollicitantenselectie in de zwaarste risicocategorie van de wet valt en daar dus niet zomaar een tooltje voor aanzet. Geletterdheid is een werkvaardigheid, geen diploma.
Sinds wanneer geldt de plicht, en voor wie?
De AI-geletterdheidsplicht geldt sinds 2 februari 2025. Ze rust op aanbieders én gebruikers van AI-systemen, zonder ondergrens in bedrijfsgrootte (Bron: Europese Commissie). Gebruik je als bedrijf alleen ChatGPT, Copilot of de AI-functies in je boekhoudpakket, dan ben je in wetstermen een “gebruiksverantwoordelijke” en val je eronder. De plicht dekt bovendien iedereen die namens jou met AI werkt: ook de uitzendkracht en de ingehuurde zzp’er.
Er zit wél een ingebouwde maat in: het vereiste niveau hangt af van context, rol en risico. Van een marketingbureau dat teksten laat herschrijven wordt iets anders verwacht dan van een administratiekantoor dat AI-uitkomsten in belastingaangiftes verwerkt. Hoe breed AI inmiddels in het Nederlandse mkb zit, en waar de kansen en valkuilen liggen, lees je in onze analyse AI in het mkb: de stand van zaken.
Is een AI-geletterdheid-training verplicht? Nee.
Dit is het punt waar de meeste verwarring (en de meeste marketing) op zit, dus we zeggen het zo letterlijk mogelijk: de wet schrijft geen cursus, geen minimumaantal uren en geen certificaat voor. De Europese Commissie bevestigt dat expliciet in haar vragenlijst over AI-geletterdheid, en voegt eraan toe dat er evenmin officiële richtsnoeren van het AI Office bestaan; wel verzamelt Brussel praktijkvoorbeelden in een openbaar “living repository” (Bron: Europese Commissie).
Je mag het dus zelf invullen: een interne kennissessie rond jullie eigen tools, een gratis basiscursus, heldere werkinstructies, of een combinatie. Externe training inkopen is een legitieme keuze als niemand intern tijd heeft, maar toets de aanbieder kritisch. Waar je op let (en welke rode vlaggen je meteen moet herkennen) staat in de wildgroei aan AI-trainingen.
Beginner-tip:Zie je een advertentie met “AI-training wettelijk verplicht, voorkom boetes tot €35 miljoen”? Die boetebedragen horen bij verboden AI-praktijken zoals social scoring, niet bij artikel 4. Voor de geletterdheidsplicht heeft de AI Act zelf geen boetebedrag; dat is aan de lidstaten gelaten en Nederland heeft die regels nog niet vastgesteld.
Wat er in 2026 veranderde
Twee dingen, en ze maken de situatie vooral voorspelbaarder.
Er mag gehandhaafd worden. Volgens de AI-verordening gelden de toezicht- en handhavingsregels voor artikel 4 sinds 2 augustus 2026 (Bron: Europese Commissie). In Nederland moet de Uitvoeringswet AI-verordening, die de toezichthouders formeel aanwijst, nog door het parlement; het voorstel lag tot en met 1 juni 2026 in consultatie. Het kabinet stelt voor dat de Autoriteit Persoonsgegevens en de RDI het toezicht coördineren (Bron: Rijksoverheid); welke tien loketten er precies zijn en wie over jouw sector gaat, zochten we uit in welke Nederlandse toezichthouders jouw mkb raken. Sancties moeten proportioneel zijn en per geval beoordeeld worden. Voor een mkb-bedrijf dat aantoonbaar iets geregeld heeft, begint een controle met vragen en hooguit een verbetertermijn.
De formulering werd zachter. Na het politieke akkoord van 7 mei 2026 trad de AI Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) op 27 juli 2026 in werking. Artikel 4 verschuift daarmee van een toereikend niveau “garanderen” naar de ontwikkeling van AI-geletterdheid “ondersteunen”, en de Commissie en de lidstaten krijgen een grotere rol in het bevorderen ervan (Bron: Europese Commissie). Het is daarmee expliciet een inspanningsverplichting: je hoeft niet het kennisniveau van elk individu te bewijzen, wel dat je er structureel werk van maakt. Alle verschoven deadlines van het akkoord staan overzichtelijk bij onze collega’s van hetlaatsteainieuws.nl: de nieuwe AI Act-deadlines van 2026 tot 2028.
Zo regel je het in een team van 1 tot 50 mensen
De Autoriteit Persoonsgegevens hanteert vier stappen: inventariseren, doelen stellen, uitvoeren en evalueren (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens). Zo zien die eruit op mkb-schaal; reken op een paar dagdelen verspreid over twee maanden.
1. Inventariseer welke AI je gebruikt en wie ermee werkt. Eén spreadsheet, drie kolommen: welke tool, waarvoor, wie. Vergeet de onzichtbare AI niet: de transcriptie in je vergadersoftware, de chatbot op je site, de tekstsuggesties in je mailprogramma. En de nieuwe categorie die je snel op je bordje krijgt: agentic AI die zelfstandig acties in externe platforms uitvoert. Zie bijvoorbeeld adpaq’s MCP-server voor podcast-advertentiecampagnes, waar een AI-assistent namens jou kan opzetten en publiceren.
2. Bepaal per rol wat iemand moet snappen. Voor iedereen geldt dezelfde basis: weten wat een taalmodel wel en niet kan, een verzonnen antwoord herkennen (onze gids AI-hallucinaties herkennen is daarvoor gratis lesmateriaal) en weten welke gegevens je niet in een publieke chatbot plakt. Daarbovenop komt maatwerk voor rollen met impact: offertes, personeel, financiën.
3. Voer het licht uit. Een gratis basiscursus plus één interne sessie van een dagdeel waarin het team met de eigen tools aan échte voorbeelden werkt, komt voor de meeste bedrijven al een heel eind. Het volledige draaiboek, inclusief gratis cursusmateriaal en voorbeeldsessies, staat in ons stappenplan AI-geletterdheid regelen zonder dure cursus. Daarin staat ook een kant-en-klaar programma van vier teamsessies, met de agenda per sessie en een registratie-template.
Gebruik je AI ook in je werving? Dan geldt er meer dan geletterdheid alleen. Welke verplichtingen nu al lopen en welke pas in december 2027, staat in AI Act en HR.
4. Evalueer elk half jaar en leg vast wat je deed. Documentatie is het hart van de plicht. Een dossier van twee A4’tjes volstaat: je tool-inventarisatie, de kennisdoelen per rol, wie wanneer welke sessie of cursus volgde, en wat je bij de laatste evaluatie hebt aangepast. Dát is wat je laat zien als een toezichthouder belt.
Wil je het breder trekken dan geletterdheid alleen, bijvoorbeeld omdat je toch al je AI-leverancierscontracten naloopt, pak dan meteen onze inkoop-checklist voor AI-contracten erbij. Dezelfde inventarisatie uit stap 1 is daarvoor het startpunt, dus dat werk doe je maar één keer.
Op een overheidsregeling voor scholing hoef je niet te wachten. In de Miljoenennota 2027 noemt het kabinet AI wel als kansrijk gebied, maar Volt-leider Laurens Dassen wees er bij de Algemene Politieke Beschouwingen op dat AI nauwelijks aan bod kwam als motor voor bedrijfsproductiviteit. Wat dat voor je scholingsplanning betekent, lees je in Miljoenennota 2027: de AI-opdracht voor HR. Zonder die geletterdheid blijft vertrouwen het knelpunt: onderzoek laat zien dat 83% van de Nederlandse medewerkers AI-aanbevelingen minstens deels negeert. Zie 83% van je medewerkers negeert AI-advies.
Stand van zaken — bijgewerkt 2026-09-25
- Plicht: artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025 voor elk bedrijf dat AI gebruikt, zonder ondergrens in bedrijfsgrootte.
- Formulering: sinds 27 juli 2026 (AI Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744) “ondersteunen” in plaats van “garanderen”.
- Handhaving: volgens de AI-verordening mogen toezichthouders sinds 2 augustus 2026 handhaven. De Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening, met de aanwijzing van toezichthouders en sanctieregels, is nog geen wet.
- Boetebedrag voor artikel 4: staat niet in de AI Act zelf; dat is aan de lidstaten.