Een huurcontract voor een bedrijfspand van 38 pagina’s, een jaarrapport van je branchevereniging of drie offertes voor nieuwe software die allemaal anders zijn opgebouwd: je wilt weten wat erin staat zonder alles regel voor regel te lezen. Claude, ChatGPT en Gemini Notebook maken in een minuut een samenvatting. In deze gids lees je hoe je dat in vijf stappen doet, met prompts om te kopiëren, wat je controleert voordat je erop vertrouwt en welke stukken je beter niet uploadt.
Welke tool past bij welk document?
Voor één document maakt het weinig uit welke van de drie je kiest; voor meerdere documenten tegelijk is Gemini Notebook het handigst. Gemini Notebook is de nieuwe naam van NotebookLM: Google veranderde die op 16 juli 2026 en het blijft een losse dienst voor onderzoek in je eigen bronnen (Bron: Google).
| Claude | ChatGPT | Gemini Notebook | |
|---|---|---|---|
| Sterk in | Eén lang document, nauwkeurige tekst | Snelle vraag over één bestand | Meerdere bronnen samen bevragen |
| Grootte | PDF tot 1000 pagina’s, 20 bestanden per chat | Grote bestanden, limiet per dag in de gratis versie | Tot 50 bronnen per notitieboek (gratis), elk tot 500.000 woorden |
| Verwijst naar de bron | Als je erom vraagt | Als je erom vraagt | Standaard, met een klikbare verwijzing |
| Gratis te proberen | Ja | Ja | Ja |
De cijfers voor Claude komen uit het helpcentrum van Anthropic (Bron: Anthropic), die voor Gemini Notebook uit dat van Google (Bron: Google).
Wat heb je nodig
- Het document als PDF, Word-bestand of tekst (een doorzoekbare PDF werkt beter dan een scan)
- Een account bij Claude, ChatGPT of Google
- Voor stukken met klantgegevens: een zakelijk abonnement met verwerkersovereenkomst
- Een vraag: wat wil je na het lezen kunnen beslissen?
- Tien tot twintig minuten, waarvan de helft voor controle
Stap 1: bepaal wat je wilt weten
Een samenvatting zonder doel geeft een nette maar nutteloze lijst. Het model kiest dan zelf wat belangrijk is en dat hoeft niet te zijn wat jij zoekt. Bedenk dus eerst wat je met het stuk gaat doen: tekenen, een offerte kiezen, je team informeren of een deadline halen. Dat bepaalt de vraag.
Bij een contract wil je vooral looptijd, opzegtermijn, boetes en aansprakelijkheid weten. Bij een rapport de conclusies en wat er van jou verwacht wordt. Bij offertes de verschillen in prijs, levertijd en voorwaarden.
Stap 2: haal eruit wat er niet in hoort
Lees eerst de eerste pagina van het stuk zelf: staat er een geheimhoudingsclausule in, dan mag je het misschien niet zomaar bij een externe dienst neerleggen. Staan er persoonsgegevens van klanten of medewerkers in, dan geldt de AVG en heb je een zakelijk account met verwerkersovereenkomst nodig.
Bij een privéaccount van Claude kies je zelf of je gesprekken voor training gebruikt mogen worden. Laat je dat aan, dan bewaart Anthropic ze vijf jaar (Bron: Anthropic). Zakelijke abonnementen vallen daar niet onder. OpenAI zegt over zijn zakelijke diensten dat het niet traint op je bedrijfsgegevens (Bron: OpenAI). Voor Gemini Notebook geldt bij een Google Workspace-account dat je uploads niet door medewerkers worden gelezen en niet worden gebruikt om modellen te trainen (Bron: Google).
Werk je met een gratis privéaccount, haal dan namen, adressen, IBAN-nummers en bedragen die er niet toe doen uit een kopie van het document voordat je het uploadt.
Stap 3: upload en stel een gerichte vraag
In Claude klik je op het plusteken linksonder in het invoerveld en kies je het bestand. Je kunt het ook in het venster slepen (Bron: Anthropic). ChatGPT werkt op dezelfde manier. In Gemini Notebook maak je een notitieboek aan en kies je links Add sources; zet er gerust alle drie de offertes in (Bron: Google).
Een promptPromptDe opdracht of vraag die je aan een AI-model geeft. Hoe concreter de prompt (doel, doelgroep, voorbeeld erbij), hoe bruikbaarder het antwoord. ChatGPT alleen al verwerkt er zo'n 2,5 miljard per dag.Hele uitleg: Prompt, de opdracht die je de AI geeft, werkt het best als je doel, vorm en lezer noemt. Drie om te kopiëren:
Contract:
Vat dit contract samen voor een ondernemer die moet beslissen of hij
tekent. Geef looptijd, opzegtermijn, prijsverhogingen, boetes en
aansprakelijkheid. Noem bij elk punt het artikelnummer en de pagina.
Schrijf in het Nederlands, maximaal 250 woorden.Rapport:
Geef de vijf belangrijkste conclusies van dit rapport en daarna een
lijst met actiepunten voor een bedrijf met tien medewerkers. Zet bij
elk punt de pagina waar het staat.Offertes (Gemini Notebook, meerdere bronnen):
Zet de drie offertes naast elkaar in een tabel: totaalprijs, eenmalige
kosten, maandkosten, levertijd, opzegtermijn en wat niet inbegrepen is.
Markeer wat ontbreekt in een offerte.Beginner-tip: Vraag liever vijf losse vragen achter elkaar dan één grote. “Wat is de opzegtermijn?” levert een preciezer antwoord op dan “vat alles samen”, omdat het model dan gericht in de tekst zoekt.
Stap 4: controleer elk getal en elke termijn
Een samenvatting kan vloeiend lezen en toch net de uitzondering missen die er voor jou toe doet. Taalmodellen kunnen ook iets overtuigend opschrijven dat niet in het stuk staat, een hallucinatieHallucinatieEen antwoord dat overtuigend klinkt maar feitelijk onjuist is, zoals een verzonnen bron of niet-bestaand jurisprudentienummer. Geen storing, maar een eigenschap van hoe taalmodellen werken: controleer feiten dus altijd zelf.Hele uitleg: Hallucinatie. Hoe je die herkent, lees je in AI-hallucinaties: wat zijn het en hoe herken je ze?
Controleer daarom drie soorten gegevens altijd in het origineel: bedragen, datums en termijnen. In Gemini Notebook gaat dat snel. Een antwoord verwijst naar je bronnen; als je met de muis over een verwijzing gaat, zie je de geciteerde tekst en met een klik spring je naar die plek (Bron: Google). In Claude en ChatGPT vraag je erom:
Geef bij elk punt uit je samenvatting het letterlijke citaat uit het
document en de pagina. Staat iets er niet letterlijk in, zeg dat dan.Gebruik het paginanummer dat je PDF-lezer toont. Anthropic waarschuwt dat Claude daarmee rekent en niet met het nummer dat onderaan de pagina gedrukt staat (Bron: Anthropic).
Stap 5: bewaar wat je vaker nodig hebt
Gebruik je dezelfde stukken steeds opnieuw, zoals je algemene voorwaarden of een raamcontract, upload ze dan niet elke keer los. In Claude zet je ze in een project, dan staan ze klaar in elk nieuw gesprek. Hoe je dat inricht, staat in Claude Projects voor het mkb. In Gemini Notebook bewaar je een notitieboek per klant of per onderwerp.
Waar het misgaat
De meeste problemen hebben met het bestand te maken. Een scan of een foto van papier is voor de AI een plaatje: de tekst moet eerst worden herkend en daar sluipen fouten in, vooral bij cijfers en tabellen. Maak er een doorzoekbare PDF van met de scanapp van je telefoon of printer. Bij Claude telt ook de lengte. Tot 100 pagina’s kijkt Claude ook naar grafieken en tabellen als beeld; bij 101 tot 1000 pagina’s alleen nog naar de tekst (Bron: Anthropic). Zit de kern van je rapport in grafieken, splits het document dan.
Meldt de tool dat het bestand te groot is, dan zit je boven de grens van 1000 pagina’s (Claude) of 500.000 woorden per bron (Gemini Notebook). Knip het dan in delen. En krijg je een antwoord in het Engels, zet dan “schrijf in het Nederlands” in je vraag.
Wat het kost
Voor een paar documenten per week volstaan de gratis versies, alle drie met een limiet op gebruik. Claude Pro kost in november 2026 20 dollar per maand exclusief btw (Bron: Anthropic); ChatGPT en Google hebben vergelijkbare abonnementen, check de actuele prijs op hun site. Voor stukken met klantgegevens heb je een zakelijk abonnement nodig. Dat is per gebruiker duurder. Reken daarnaast op je eigen tijd: de controle in stap 4 kost meer minuten dan de samenvatting zelf.
Wel voor jou als je regelmatig contracten, offertes, rapporten of subsidievoorwaarden moet doorgronden en snel wilt weten waar je op moet letten. Niet voor jou als het document juridisch beslissend is en je het niet zelf kunt nalezen. Een AI-samenvatting vervangt geen advocaat bij een overname of een groot huurcontract.
Zo begin je vandaag
Pak een document dat je deze week toch moest lezen en dat geen klantgegevens bevat, bijvoorbeeld de voorwaarden van een leverancier. Upload het in Claude, ChatGPT of Gemini Notebook en gebruik de contractprompt uit stap 3. Controleer daarna drie punten in het origineel. Klopt alles, dan weet je hoe ver je de tool kunt vertrouwen voor dit soort stukken.
Wil je weten hoe AI in je eigen documenten zoekt en waarom het soms een passage mist? Dat staat in RAG zelf bouwen: zo doorzoekt AI je eigen documenten.